مبانی نظری و پیشینه تحقیق اعتیاد به مواد مخدر

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن مبانی نظری و پیشینه تحقیق اعتیاد به مواد مخدر :

تعریف اعتیاد

اعتیاد یک اصطلاح عامیانه و غیر علمی به معنی وابستگی بیمار گونه به­مصرف یک یا چند نوع ماده مخدر است که سبب بروز رفتارهای مواد جویانه شده و در صورت عدم مصرف مواد مورد نظر , علائم محرومیت در فرد معتاد بروز می­کند . منظور از مواد , یک ماده شیمیایی – نه خوراکی است که پس از مصرف, وابستگی و نیاز شدید در فرد به مصرف دوباره آن ایجاد می­شود.بطور متعارف, اعتیاد برای شناسایی رفتارهای خود مخربی بکار می­رود که شامل مولفه­های دارویی است. این واژه مختص کسانی است که گرفتار وابستگی جسمی به یک وبیش از یک داروی غیر قانونی هستند. دراین تعریف شامل هوس کردن شدید مواد, و نیاز به مواد بیشتر برای کسب همان اثر قبلی است.(بهاری 1388).

اختلال­های ناشی از مصرف مواد

راهنمای تشخیص و آمار اختلالات روانی­(DSM-IV-IR) اعتیاد را به عنوان اختلال مربوط به مصرف مواد به حساب نمی­آورد. اما سه دسته مجزا مربوط به مصرف مواد به شرح زیر:

1-بدون اختلال مصرف مواد 2-سو مصرف مواد 3-وابستگی به مواد ارائه می­دهد (لیویِن تال[1], 2008).

وابستگی :

منظور از وابستگی مجموعه­ای از علائم و مشکلات رفتاری, شناختی, و فیزیولوژیک است که به دنبال مصرف طولانی مدت مواد ایجاد می­شوند. در این حالت فرد علی­رغم وجود مشکلات قابل توجه در رابطه با مصرف به صورت اجباری به مصرف مواد پرداخته و ناتوان از قطع مصرف مواد است, یا وابستگی اشاره به اختلال یا ناراحتی ناشی از الگوی مصرف مواد است .

(DSM – IV – TR, 2000). به عبارتی دیگر تعریف اعتیاد عبارت است از: نداشتن کنترل بر تکانه­های رفتاری , به ویژه تکانه برای مصرف مواد و داروها می­باشد.

راهنمای تشخیص و آمار اختلالات روانی­(DSM-IV-IR) انجمن روان­پزشکی آمریکا[APA] (2000, ص197) یک فرد را وابسته به مواد روانگردان معرفی می­کند, در صورتی که فرد سه تا از معیار­های زیر را به مدت دوازه ماه مستمر نشان دهد:

1- تحمل 2- علائم محرومیت 3- مقدار ماده مصرفی یا مدت زمان مصرف, بیشتر از حدی شود که فرد در ابتدا در نظر داشت. 4- کوشش­های فرد برای تنظیم یا قطع مصرف مواد, با عدم موافقیت روبه رو شود. 5- وقت و زمان زیادی صرف تهیه مواد, مصرف, و از بین رفتن اثرات مواد می­شود. 6- فرد از فعالیت­های خانوادگی و سرگرمی­های خودکناره می­گیرد تا در تنهایی یا همراه دوستان به مصرف مواد بپردازد. 7- فرد علی­رغم آنکه می­داند مواد باعث مشکلات جسمانی یا روانی می­شود (مانند علائم افسردگی یا آسیب­های بدنی شدید) همچنان به مصرف مواد ادامه می­دهد ] APA, 2000, ص198[. تشخیص وابستگی می­تواند بدون تحمل و علائم محرومیت صورت گیرد ولی این علائم می­تواند ما را در توصیف بهتر فرد وابسته بر طبق APAیاری دهد.

نشانه­های وابستگی در انواع طبقات مشابه یکدیگر است ولی برای طبقات خاص بعضی از نشانه­ها برجستگی کمتری دارند. و در موارد معدود هیچکدام از نشانه ها وجود ندارد (به عنوان مثال, در وابستگی به مواد توهم زا نشانه­های ترک اعتیاد دیده نشده است). بیشتر کسانی که به مواد وابستگی دارند احتمالاً "اشتیاق مصرف" یا سائق روانی شدید برای مصرف مواد را تجربه می­کنند, اگر چه این دخالت به گونه اخص به عنوان یک ملاک تشخیص مبانی نظری و پیشینه تحقیق اعتیاد به مواد مخدر
فهرست نشده است (جعفری, 1389).

سو مصرف

در سو مصرف مواد, پدیده­های تحمل, محرومیت و مصرف اجباری مواد وجود ندارد. بلکه فرد به دنبال مصرف مواد با مشکلاتی روبه رو می­شود. به این ترتیب سو مصرف مواد, نوعی از مصرف مواد است که باعث ایجاد عواقب و پیامدهای نامطلوب می­گردد. زمانی که شخص همواره کار یا فعالیت خود را به دلیل مستی یا خواب بعد از مستی از دست می­دهد رفتار وی ممکن است با تعریف سو مصرف مطابق باشد. یک حادثه منفرد یا زیاده­روی در مصرف یک مصرف یک ماده در یک موقعیت خاص در این تعریف نمی­گنجد. مصرف منظم مقادیر کم تا متوسط مواد به عنوان سو مصرف منظور نمی­گردد, مگر آنکه به آسیب در عملکرد فرد منجر شود. نه مقدار و نه نوع داروی مصرف شده, نه مجاز بودن و نه غیر مجاز بودن آن طبق DSM کلید تعریف سو مصرف مواد محسوب نمی­شود. بلکه این موضوع مطرح می­شود که اگر فرد به رغم اینکه می­داند مصرف مکرر ماده مانع از عملکرد او در سایر زمینه­های زندگی می­شود به مصرف آن ادامه می­دهد, سو مصرف محسوب می شود (آزاد, 1390).

بر طبق راهنمای تشخیص و آمار اختلالات روانیDSM-IV-IR) , 2000) برای آن که مشخص شود فردی به مرحله سو مصرف مواد رسیده یا نه, لازم است که حداقل یکی از موارد زیر را به مدت دوازده ماه مستمر داشته باشد:

1- مصرف مکرر مواد به نوعی که مانع انجام نقش­ها و تعهدات شغلی, تحصیلی و خانوادگی فرد شود. مثلاً دانش­آموزی که به علت مصرف مواد از کلاس غیبت می­کند. 2- مصرف مکرر مواد در مواردی که امکان خطر جانی وجود دارد. مثلاً رانندگی تحت مصرف مواد. 3- ایجاد مشکلات مکرر قانونی به دنبال مصرف مواد مانند: دستگیری و زندان. 4- با ادامه یافتن مصرف مرتب مشکلات اجتماعی و ارتباطی تشدید می­شود. مانند فردی که به دنبال مصرف مواد دائماً با دیگران درگیر می­شود.

عوامل خطر ساز و محافظت کننده در برابر مواد:

عواملی وجود دارند که احتمال یا امکان سو مصرف مواد و اعتیاد را افزایش می­دهند که به آنهاعوامل خطرسازمی گویند.این عوامل ضامن اعتیاد در آینده نیستند, بلکه بیشتر پیش بینی کننده یا شاخص اعتیاد بالقوه هستند.(ای جی گیندا[2],2007).

همچنین عواملی وجود دارندکه احتمال مصرف و وابستگی راکاهش می­دهد,که به آنها عوامل محافظت کننده گفته می­شود.در این بخش برخی از گزارشات مرتبط با عوامل خطرساز و محافظت کننده که تاحدی نیز هم هوشی دارند , آورده می­شوند.

عوامل خطرساز:

الف- عوامل خطرساز از نظر روانپزشکی مثل: اضطراب , اختلالات شخصیتی سطح تحمل پایین , تصویر منفی از خود, فقدان شایستگی , انزوا و افسردگی ب- عوامل خطرساز از نظر رفتاری مثل: اجتماع ستیزی اولیه و رفتار بزه­کارانه (اختلال کرداری), عملکرد تحصیلی ضعیف , فقدان تعهد آموزشی , گرفتاری اجتماعی با سایر همسالان و رفتار غیر قابل قبول اجتماعی برای دستیابی به قوه ارزش و رضایت خاطر .ج- عوامل خطرساز جمعیت شناختی مثل: گرایش مردان به مواد در مقایسه با زنان , گروهای نژادی و فرهنگی خاص , زندگی شهری و موانع شغلی , آموزشی و اقتصادی همراه آن.د- عوامل خطرساز خانوادگی مثل: انضباط متناقض والدین , فقدان صمیمیت خانوادگی , فقدان مهارت های کافی نزد والدین و سو مصرف مواد بوسیله والدین.و- عوامل خطرساز اجتماعی مثل: مصرف مواد بوسیله همسالان و دسترس پذیری مواد.س- عوامل خطرساز و وراثتی مثل: پسران و دختران افراد الکلیک 3یا4 برابر بیشتر احتمال دارد که نسبت به افرادی که تاریخچه خانوادگی الکلیسم ندارند , بعنوان یک الکلی رشد کنند و یا ارتباط برخی انتقال دهننده گان عصبی مثل دوپامین و سروتونین با مصرف مواد .(ای جی گیندا,2007).

گزارش موسسه ملی سو مصرف مواد ایالات متحده از عوامل خطرساز و محافظت کننده در کودکان و نوجوانان (2003).

عوامل خطرساز

گستره موثر

عوامل محافظت کننده

رفتارهای تهاجمی زودرس

فردی

خودکنترلی

کوتاهی و نظارت والدین

خانوادگی

نظارت و کنترل والدین

سو مصرف مواد

گروه همسالان

شایستگی تحصیلی

دسترس بودن مواد

آموزشگاه

سیاستهای مغایر سو مصرف مواد

فقر

جامعه

تقویت روابط و وابستگی اجتماعی

براساس این گزارش پژوهش­ها نشان داده­اند که خطرناک­ترین مواقع در زندگی برای آسیب­پذیری بیشتر نسبت به سو مصرف مواد, مراحل انتقالی است.(گالانتز[3],2006). اولین موقعیت انتقالی بزرگ برای کودک زمانی است که محیط خانواده را ترک کرده و به مدرسه می­رود, بعدها نیز زمانی تغییر مقاطع تحصیلی همین خطر او را احاطه می­کند و آسیب پذیری او بخاطر موقعیت جدید اجتماعی و داخل شدن در گروه های همگن بزرگتر زیاد می شود , معمولاً در اوایل نوجوانی است که کودکان برای نخستین بار با سو مصرف مواد روبرو می­شوند زمانی که کودکان وارد دبیرستان می­شوند ,نوجوانان در معرض چالشهای جدید اجتماعی ,عاطفی و تحصیلی قرار می­گیرند و درهمین زمان ممکن است آنها دسترسی راحت­تری به مواد و سو مصرف کنندگان مواد داشته باشند. این چالش­ها می­توانند سو مصرف الکل , موادمخدر و سیگار را در آنان بالا ببرد.


[1] . Levinthal, C.F.

[2] .A.j.gindi

[3] .Glantz

لینک کمکی